Wyszukiwarka

Zabytki, muzea, skanseny

opublikowano: 2011-05-17 13:49:30

Szczególnie cennych zabytków architektury, które koniecznie trzeba obejrzeć, jest w powiecie janowskim kilkanaście. Na pierwszym miejscu znajduje się gotycki kościół pw. św. Mikołaja w Potoku Wielkim (XV w.). Był kilkakrotnie przerabiany, ale na pierwotny styl wskazują dwa gotyckie portale - jeden przy wejściu głównym, drugi w wejściu z prezbiterium do zakrystii. Legendy mówią, że to dawny zamek, dopiero później został przerobiony na świątynię.

 

W Janowie Lubelskim przy rynku znajduje się barokowy podominikański zespół klasztorny z kościołem św. Jana Chrzciciela i kaplicą Zjawienia, z bogatym barokowo-rokokowym wyposażeniem, m.in. 12 ołtarzami (XVII/XVIII w.). Użytkowali go dominikanie sprawujący opiekę nad janowskim sanktuarium. W Modliborzycach znajduje się barokowy kościół pw. św. Stanisława powstały w la-tach 1644-64 z fundacji Stanisława Wioteskiego. W miasteczku zachowała się też synagoga z ok. 1760 r., zniszczona podczas II wojny światowej, a następnie odbudowana. Mieści się w niej dom kultury. Przejawem wielokulturowości jest pounicki kościół w Otroczu (1872-73 r.). Na przemian władali nim katolicy i prawosławni.

 

W Momotach Górnych znajduje się kościół św. Wojciecha z wystrojem będącym perełką współczesnej drewnianej architektury sakralnej. Ołtarz, płaskorzeźby, kasetony, a nawet witraże - to dzieło serca i rąk dawnego proboszcza ks. Kazimierza Pińciurka.

 

W budowlach sakralnych zwraca uwagę szereg zabytków ruchomych - obrazów, rzeźb, ołtarzy, wyposażenia liturgicznego. Najstarsze z nich sięgają XVI w. W kościele w Batorzu jest obraz Wojciecha Gersona, w janowskiej świątyni dzieła Józefa Buchbindera. Gotycki obraz św. Anny Samotrzeciej z XV/XVI w. znajduje się w głównym ołtarzu w kościele w Branwi, a obraz Matki Bożej Łaskawej w sanktuarium janowskim pochodzi z poł. XVII w.

 

Wśród założeń dworskich szczególnie wyróżnia się zespół w Potoczku. To najlepiej zachowany i największy tego typu obiekt w powiecie janowskim. Dworek powstał w 2 poł. XIX w. W jego sąsiedztwie znajduje się też szereg zabudowań gospodarczych. Do swojego pierwotnego blasku wraca też, poddawany remontowi, dwór w Wierzchowiskach (XIX w.).

Interesujące obiekty użyteczności publicznej to zabudowa janowskiego Nowego Miasta (1. poł. XIX w.) - zespół sądu i więzienia oraz kancelaria i kasa obwodu zamojskiego. Ciekawe przykła-dy architektury przemysłowej stanowią pracownie garncarskie w Łążku (pocz. XX w.) i pozostałości młyna wodnego z walcownią w Potoku Stanach (XX w.).

Warto też podczas zwiedzania za-haczyć o najstarsze nekropolie (z poł. XIX w.) w Janowie Lubelskim, Potoku Wielkim i Modliborzycach. Znajdziemy tam wiele kamiennych nagrobków z XIX w. o wysokich walorach artystycznych.

Tradycyjne budownictwo wiejskie występujące w większości wsi powiatu, szczególnie w jego wschodniej części -Kocudzy, Dzwoli, Krzemieniu, Godziszowie, Branwi oraz wsiach śródleśnych.

Istotny element krajobrazu stanowią ludowe kapliczki i krzyże przydrożne, z których ponad 100 pochodzi z końca XIX w. Najstarszy krzyż pochodzi z 1831 r. (Zdzisławice), a kapliczka z 1822 r. (Stojeszyn). Unikatem w tym względzie są pozostałości kamiennej kolumny św. Marcina w Branewce z 1653 r.

Zabytkiem archeologicznym jest dawne grodzisko piastowskie w Batorzu (XI w.). W XIX w. założono na nim cmentarz, ale do dzisiaj można dostrzec zarysy średniowiecznego obwałowania. W Batorzu odkryto także ślady rozległego  grodziska  przedpiastowskiego (z VIII w.).

Nie możemy ominąć również takich miejsc jak Kruczek pod Janowem Lubelskim - leśne uroczysko z kapliczką św. Antoniego. Miejsce ma religijno-patrio¬tyczny charakter i stanowi jedno z lokalnych miejsc pamięci narodowej. Podobnie jak kopiec ku czci powstańców styczniowych na Sowiej Górze w Batorzu.

W Lasach Janowskich na Pory-towym Wzgórzu miała miejsce jedna z największych bitew partyzanckich podczas II wojny światowej. Upamiętnia ją monumentalny pomnik dłuta Bronisława Chromego.

Ślady historii ziemi janowskiej mo-żemy znaleźć w muzeach i skansenach. W Janowie Lubelskim w budynkach starego więzienia mieści się Muzeum Regionalne, gdzie można obejrzeć stałą ekspozycję, prezentującą włókiennictwo i tkactwo z terenu powiatu. Jest także stała wystawa: „Historia Janowa Lubelskiego w fotografii". Przy kościele podominikańskim w Janowie otwarto niedawno muzeum sanktuaryjne.

W Batorzu działa Muzeum Wiejskie prezentujące eksponaty z zakresu kultury ludowej z terenu gminy. Starą chałupę chłopską i używane w gospodarstwie narzędzia możemy zobaczyć w mini-skansenie Jana Startka w Konstantowie. W szkole w Dzwoli urządzono salę muzealną z pamiątkami związanymi z bitwą, która miała miejsce pod tą miejscowością podczas II wojny światowej. W siedzibie Leśnego Kompleksu Promocyjnego „Lasy Janowskie" w Janowie Lubelskim mieści się ekspozycja dotycząca przyrody Lasów Janowskich i ich historii.

Dla fanów zabytków technicznych powstał w Janowie Lubelskim skansen kolejki leśnej, która kursowała do lat 80. XX w. Pozostały po niej w Lasach Janowskich pozostałości nasypów i infrastruktury kolejki leśnej, jak drewniany most nad rzeką Branew. Planowane jest nawet uruchomienie odcinka linii kolejowej na trasie Szklarnia - Porytowe Wzgórze. Natomiast w Kopcach może-my obejrzeć prywatną kolekcję pojazdów militarnych.

Zabytki

Zasoby kultury

powiększ mapę